🕊️ Financiële PlanningInkomstenbelasting: box 1, 2, 3 en aftrekposten
De inkomstenbelasting in Nederland werkt met een boxenstelsel. Elk soort inkomen valt in een box met een eigen tarief. Box 1 gaat over inkomen uit werk en woning, box 2 over inkomen uit een aanmerkelijk belang in een bedrijf, en box 3 over je vermogen (sparen en beleggen). In dit artikel lees je hoe de boxen werken, wat de box 1-schijven en -tarieven voor 2026 zijn, welke heffingskortingen je inkomen verlagen, hoe de eigen woning fiscaal wordt behandeld, en wat er verandert in box 3. Voor bedragen die tellen: controleer altijd de actuele cijfers op belastingdienst.nl.
Het boxenstelsel
Box 1 bevat inkomen uit werk (loon, winst uit onderneming, resultaat overige werkzaamheden, uitkeringen) en inkomen uit je eigen woning. Het tarief is progressief: over een hoger inkomen betaal je een hoger percentage.
Box 2 gaat over inkomen uit een aanmerkelijk belang: je bezit (samen met een fiscale partner) 5% of meer van de aandelen in een vennootschap. Dividend en verkoopwinst uit zo'n belang worden in box 2 belast, met een eigen tariefstructuur in twee schijven.
Box 3 gaat over je vermogen: spaargeld, beleggingen en tweede woningen, minus schulden. Je betaalt hier belasting over een (deels forfaitair) berekend rendement, niet over het vermogen zelf.
Box 1-schijven, tarieven en heffingskortingen 2026
Voor mensen die nog niet de AOW-leeftijd hebben bereikt, kent box 1 in 2026 drie schijven. Over inkomen tot 38.883 euro geldt een tarief van 35,75% (loon- en inkomstenbelasting plus premies volksverzekeringen). Over het deel tussen 38.883 euro en 78.426 euro is het tarief 37,56%. Over het deel boven 78.426 euro is het toptarief 49,50%. Wie de AOW-leeftijd heeft bereikt, betaalt over de eerste schijf een lager tarief, omdat je dan geen AOW-premie meer betaalt.
Op de berekende belasting komen heffingskortingen in mindering. De algemene heffingskorting krijgt vrijwel iedereen; in 2026 is het maximum 3.115 euro, dat afbouwt boven een inkomen van ongeveer 29.736 euro en bij een hoog inkomen nul wordt. De arbeidskorting krijg je als je werkt; in 2026 is het maximum 5.685 euro, oplopend met je arbeidsinkomen en daarna weer afbouwend. Bij lage inkomens kan de belasting door deze kortingen helemaal wegvallen. Verifieer de exacte grenzen en bedragen op belastingdienst.nl, want ze worden jaarlijks aangepast.
De eigen woning: hypotheekrenteaftrek en eigenwoningforfait
Heb je een eigen woning met een hypotheek, dan mag je de betaalde hypotheekrente aftrekken in box 1, mits de lening voldoet aan de voorwaarden (onder meer annuïtair of lineair aflossen binnen 30 jaar voor leningen vanaf 2013). In 2026 is de aftrek in de hoogste schijf beperkt tot een tarief van 37,56%: ook als je inkomen in de 49,50%-schijf valt, trek je de rente af tegen maximaal dat lagere percentage.
Daar staat het eigenwoningforfait tegenover: een bijtelling bij je inkomen, berekend als een percentage van de WOZ-waarde van je woning. Per saldo betaal je belasting over het forfait min de aftrekbare kosten (vooral hypotheekrente). Heb je geen of een kleine hypotheek, dan zorgt de wet-Hillen ervoor dat je een aftrek krijgt, maar die regeling wordt geleidelijk afgebouwd; in 2026 geldt nog 71,867% ervan. Controleer de actuele percentages op belastingdienst.nl.
Box 3 en de overgang naar werkelijk rendement
In box 3 tel je op peildatum 1 januari je bezittingen op en trek je je schulden af. Boven het heffingvrij vermogen (59.357 euro per persoon in 2026) berekent de Belastingdienst een rendement, waarbij spaargeld, overige beleggingen en schulden elk een eigen forfaitair percentage krijgen. Over dat berekende rendement betaal je in 2026 36% belasting. Met de tegenbewijsregeling kun je aantonen dat je werkelijke rendement lager was.
Het stelsel gaat veranderen. De Wet werkelijk rendement box 3 moet ervoor zorgen dat je belasting betaalt over je daadwerkelijke inkomsten en waardeveranderingen. De beoogde ingangsdatum is 1 januari 2028. Volg de stand van zaken op rijksoverheid.nl en belastingdienst.nl.
De aangifte inkomstenbelasting over een kalenderjaar doe je het jaar erna, in principe vóór 1 mei; dien je op tijd in, dan krijg je meestal vóór 1 juli bericht. Veel gegevens (loon, WOZ-waarde, banksaldi) zijn vooraf ingevuld: controleer ze en vul aftrekposten aan, zoals giften, zorgkosten die je zelf betaalde of lijfrentepremies binnen je jaarruimte.
Veelgestelde Vragen
- Wat zijn de box 1-tarieven in 2026?
- Voor wie nog niet de AOW-leeftijd heeft: 35,75% over inkomen tot 38.883 euro, 37,56% over het deel tot 78.426 euro, en 49,50% over het meerdere. Controleer de exacte grenzen op belastingdienst.nl.
- Welk verschil maakt de algemene heffingskorting?
- De algemene heffingskorting verlaagt je te betalen belasting, in 2026 met maximaal 3.115 euro. Vanaf een inkomen van ongeveer 29.736 euro bouwt de korting af en bij een hoog inkomen is hij nul.
- Tegen welk tarief trek ik mijn hypotheekrente af?
- In 2026 is de hypotheekrenteaftrek in de hoogste schijf beperkt tot 37,56%. Ook als je inkomen deels in de 49,50%-schijf valt, geldt voor de renteaftrek maximaal dat lagere percentage.
- Verandert box 3 binnenkort?
- Ja. De Wet werkelijk rendement box 3 moet belasting over je daadwerkelijke rendement invoeren, met als beoogde ingangsdatum 1 januari 2028. Tot die tijd geldt een berekend rendement met een tarief van 36% (2026) en een tegenbewijsregeling.
Informatieve inhoud, geen financieel, fiscaal of juridisch advies. Controleer bedragen, grenzen en geldende voorwaarden rechtstreeks bij de officiële bronnen (SVB, De Nederlandsche Bank, Belastingdienst, depositogarantiestelsel) voordat je een beslissing neemt.
